Thách thức trong bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống

Trên địa bàn huyện Phú Ninh có 02 làng nghề truyền thống, đó là mây tre đan Phú Thịnh và mộc Văn Hà. Dù nhận được nhiều sự hỗ trợ từ chính quyền các cấp, song làng nghề truyền thống của huyện còn gặp nhiều khó khăn. Trong đó, các vấn đề về nguồn nguyên liệu, đầu ra cho sản phẩm và nhân lực vẫn là bài toán nan giải.

Khó trăm bề

Làng nghề mây tre đan hoạt động chủ yếu ở thị trấn Phú Thịnh với 71 hộ tham gia; 119 lao động trong đó có 68 lao động nữ. Giá trị sản xuất của làng nghề đạt khoảng 9,5 tỷ đồng/năm. Thu nhập bình quân khoảng 3 triệu đồng/lao động/tháng. Riêng làng mộc Văn Hà trước đây thành lập tổ hợp tác. Tuy nhiên hoạt động của tổ hợp tác không duy trì được do không có đóng góp đầu tư chung. Trong những năm gần đây, các thợ mộc Văn Hà thành lập nhóm (khoảng 10 người) do ông Trần Ngọc Tuấn chủ trì nhận các công trình theo dạng nhà cổ, như làm nhà thờ tộc, quán cà phê gỗ tại địa bàn huyện và các địa phương lân cận ở Duy Xuyên, thành phố Tam Kỳ, Đà Nẵng... Một số thợ khác tự nhận đơn đặt hàng và làm riêng lẽ với các sản phẩm gia dụng như: tủ, bàn, ghế, các loại cửa... Làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện đã giải quyết được việc làm, thu nhập cho nhiều lao động nông thôn, tạo ra nguồn của cải vật chất đáng kể cho xã hội và có tác dụng thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên hoạt động làng nghề vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế.

image002 copy copy copy copy copy copy copy

Làng nghề mây tre đan Phú Thịnh. Ảnh: Điện Ngọc

Mặc dù đã có triển khai thực hiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ có liên quan đến phát triển làng nghề trong thời gian qua theo Quyết định 1956/QĐ-TTg ngày 27/11/2009 của Thủ trướng Chính phủ nhưng chưa thật sự phát huy được hiệu quả. Chính sách khuyến công, xúc tiến thương mại có tác động khá tốt đến việc phát triển làng nghề nông thôn. Tuy vậy việc tổ chức thực hiện không thường xuyên, nguồn kinh phí hỗ trợ xây dựng mô hình trình diễn, trang thiết bị hạn chế...

Do tính đặc thù, sản phẩm làng nghề mây tre đan Phú Thịnh chủ yếu phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, nghề cá. Các hộ trong làng nghề sản xuất riêng lẻ, cầm chừng theo số lượng yêu cầu của một số cá nhân mua thu gom ở địa phương và các vùng lân cận, chưa có tổ chức sản xuất theo hợp đồng để ổn định sản xuất. Đối với làng nghề truyền thống mộc Vân Hà, dụng cụ, máy móc tương đối lạc hậu, thô sơ như: cưa vòng xẻ gỗ, cưa bàn liên hợp, máy tiện gỗ, một số dụng cụ điện cầm tay khác...nên năng suất lao động thấp, độ tinh xảo chưa cao.

Một thách thức đang đặt ra đó là về nguồn nguyên liệu. Do nhu cầu thị trường các loại cây nguyên liệu giấy và một số cây công nghiệp khác ngày càng chiếm ưu thế, diện tích trồng tre ngày càng thu hẹp từ đó nguồn nguyên liệu cho làng nghề mây tre đan Phú Thịnh có nguy cơ cạn kiệt không đủ đáp ứng cho làng nghề. Nguyên liệu cho làng mộc Văn Hà chủ yếu là mua từ các cơ sở kinh doanh gỗ trong tỉnh, một phần ít khai thác từ gỗ vườn tại địa phương và đang có xu hướng ngày càng cạn dần, giá cả ngày càng đắt đỏ.

image004 copy copy copy copy copy copy

Các chi tiết được chạm khắc tỉ mỉ bởi những người thợ làng mộc. Ảnh: TM

Mặt khác, việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm làng nghề truyền thống vẫn còn gặp không ít khó khăn. Trong khi đó là một trong những nhân tố quan trọng góp phần tăng giá trị và sức cạnh tranh cho sản phẩm. Các làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện chủ yếu vẫn sản xuất các sản phẩm truyền thống, thủ công, đơn điệu, chưa có tính mỹ nghệ, chưa được cơ giới hoá trong khâu xử lý nguyên liệu, khả năng bảo quản lâu không đảm bảo (do mối, mọt gây hại); những nét tinh hoa, đặc sắc của làng nghề có nguy cơ mai một dần.

Một khó khăn khác đó là nhân lực cho các làng nghề. Tại làng nghề mây tre đan Phú Thịnh hầu hết lao động làm nghề đều lớn tuổi, lao động nhà rỗi, khó tiếp cận và thích ứng trong việc sản xuất ra các sản phẩm mới, khả năng ứng dụng cơ giới hóa hạn chế. Đối với làng mộc Vân Hà, thực trạng lớp trẻ hiện nay không mặn mà với nghề.

Nổ lực bảo tồn, phát triển

Xác định việc bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống là quan trọng, cần thiết, huyện Phú Ninh đã đề ra nhiều giải pháp để khôi phục, bảo tồn 02 làng nghề này.

Theo đó, nhiều nhiệm vụ, giải pháp đã được UBND huyện xác định. Trước hết, tổ chức triển khai, thực hiện chương trình trồng rừng gỗ lớn tạo vùng nguyên liệu cho các ngành nghề. Nghiên cứu qui hoạch vùng nguyên liệu tre tại các khu vực phù hợp tạo ra vùng nguyên liệu tre cho làng nghề mây tre đan Phú Thịnh và các cơ sở mây tre trên địa bàn huyện. Qui hoạch hệ thống các cửa hàng trưng bày, giới thiệu sản phẩm và các xưởng sản xuất; các công trình cổ tạo điểm tham quan cho du khách. Tiếp tục thực hiện đào tạo nghề, truyền nghề bằng nhiều kênh khác nhau để củng cố, nâng cao tay nghề, xây dựng đội ngũ thợ thủ công có khả năng sáng tạo, thiết kế mẫu mã sản phẩm. Tăng cường công tác tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá sản phẩm làng nghề; hỗ trợ, phổ biến rộng rãi kỹ thuật xử lý nguyên liệu, đặc biệt là chống mối, mọt cho mây, tre, gỗ. Có cơ chế đãi ngộ theo quy định của Nhà nước cho những nghệ nhân, thợ giỏi và quan tâm việc xét, đề nghị phong tặng danh hiệu nghệ nhân, thợ giỏi. Song song, huyện phát triển làng nghề mới gắn với sản phẩm OCOP, kết nối tour du lịch về với cội nguồn, tìm hiểu lịch sử, danh nhân, văn hóa: danh thắng hồ Phú Ninh, Thác Trắng – Hầm Hô (Tam Lãnh) với làng nghề truyền thống mộc Văn Hà (tham quan một số công trình cổ) - Nhà tưởng niệm Cụ Phan Châu Trinh– Làng nghề mây tre đan Phú Thịnh gắn với Khu kháng chiến Hạ Lào và Phòng Biên chính Nam Trung bộ...

Làng nghề truyền thống không chỉ góp phần phát triển kinh tế, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập mà còn giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Để các làng nghề truyền thống thoát khỏi tình trạng khó khăn cần có các chính sách hỗ trợ trong việc quy hoạch, phát triển, đăng ký thương hiệu sản phẩm. Mặt khác, các làng nghề cần phải cải tiến, đổi mới mẫu mã, tạo ra sản phẩm phong phú, đa dạng, chất lượng hơn mới đủ sức cạnh tranh trên thị trường; đồng thời đẩy mạnh quảng bá thương hiệu để tìm kiếm và mở rộng thị trường tiêu thụ, tìm đầu ra ổn định cho các sản phẩm. Có như vậy, các nghề và làng nghề truyền thống mới tồn tại và phát triển ổn định, bền vững trong giai đoạn hiện nay.

Kim Thạch

Thêm ý kiến


Security code
Làm mới

Phuninh.gov.vn
Phú Ninh Đất và Người